Kiemrust

Een deadline. Voor een creatief product. Dat lijkt wat tegenstrijdig, maar het helpt me om mijn woorden tot leven te laten komen. Toch moest ik dit keer om uitstel vragen, want het was écht nog niet klaar.

Ik had al wel een tekst liggen, maar het creatieve proces in mij was verre van rijp. Ik wachtte op iets, een inzicht, een doorbraak, een aha-erlebnis. Maar ik was aan het forceren, ik had immers een deadline. De woorden en de inspiratie die normaalgesproken altijd zo gemakkelijk stromen kwamen nu met horten en stoten. “Het is waardeloos” schreef ik en vroeg om één dag extra.

Waarom één dag? Dat was een gevoel. Ik kon en kan er geen rationele verklaring voor geven. Meestal groeit een stuk in mij gedurende een periode van twee tot drie weken, maar dit keer voelde het alsof ik alles onbewust al ergens had opgeslagen als reservevoedsel, en dat ik alleen nog maar de sleutel moest vinden.

Iets met natuurlijke ordening, dacht ik. En dat alles in de natuur op het juiste moment lijkt te gebeuren.

Timing is alles. In veel gevallen zelfs het verschil tussen leven en dood.

Een zaadje dat te vroeg kiemt, gaat dood. En timing is ook waar ik het meest mee worstel nu. Het verschil tussen alles wat ik wil (of denk te willen), een nog steeds te volle agenda en dat wat aan de orde is, in mij en in de wereld.

Juist nu in dit seizoen is timing in de natuur cruciaal. Er is namelijk schaarste. Te beginnen bij het licht. De hoeveelheid zonlicht dat in de winter het Nederlandse aardoppervlak bereikt is beperkt. De dagen zijn korter, de zon staat lager en er is minder blootstelling aan infrarood licht. Infrarood licht is cruciaal om de mitochondriën (energiecentrales) in onze cellen grote hoeveelheden energie te laten aanmaken. In de winter gaan de energiecentrales in onze cellen op de waakvlam. Bijna alle organismen (behalve bacteriën) merken dit aan een lagere beschikbaarheid van energie.

Om hieraan tegemoet te komen trekken planten en dieren zich terug, of ze trekken als ze dat kunnen naar warmere oorden. Sommige planten sterven zelfs volledig af en laten het aan de zaden om de volgende generatie te vormen.

Zaden hebben een briljant gevoel voor timing. Na de ontwikkeling van het zaad gaat het onder invloed van hormonen eerst een tijd in rust. Deze fase heet kiemrust en zorgt ervoor dat het zaad niet al aan de plant ontkiemt en dus in de winter zou sterven of doodvriezen.

Zaden wachten op het juiste moment om te ontkiemen. Ze kiemen niet slechts omdat het lente wordt en ze hoeven ook niet per se het volgende jaar te ontkiemen (sommige zaden kunnen wel 200 tot 250 jaar kiemkrachtig blijven) maar er ligt een heel ingenieus systeem van hormonale veranderingen aan ten grondslag en, hoewel men nog niet precies weet hoe, is duisternis het geheime ingrediënt. Voor veel zaden geldt dat als ze niet eerst door een periode van duisternis gaan, ze niet ontkiemen en matig levensvatbaar zijn.

Wat zegt dat over onze behoefte aan duisternis?

In het wachten op de lente zit een berusting besloten wanneer ik in de natuur ben. Het idee van ‘wachten’ hebben wij ervan gemaakt maar in de natuur wordt iedere regendruppel, iedere windvlaag en iedere volle maan ervaren, en is er alleen maar nu. Het ‘nu’ dat ten volle en ten diepste ervaren wordt.

Dat is wat er aan de orde is in mij en in de wereld. Mogen we weer leren om de schaarste en het donker te omarmen? Niet als een vorm van zelfkastijding maar als een waardevolle, magische kracht die ons helpt werkelijk te leven in plaats van te overleven.

Doorbreken van kiemrust in zaadjes komt fysiologisch neer op afbraak van hormonen die de rust veroorzaken en vorming van hormonen die juist de kieming bevorderen, zoals gibberelline (leuk woord voor galgje). Ook wij mensen komen na de winter, onder invloed van hormonen, weer ‘vanzelf’ in een actievere en lichtere stemming, mits we tenminste in de winter voldoende rust hebben genomen.

Maar voordat we daar zijn, nog even terug naar kiemrust.

Is dat geen prachtige ondertitel voor de winter?

Dat we onze plannen, onze zaadjes, onze ideeën nog even laten rusten in de stille duisternis van de aarde. Dat we nog even mogen geloven in de magie van de nacht. In het vertrouwen dat dat ontkiemen echt wel komt straks, maar dat er nu iets anders nodig is. Het volgen van de cyclus van zon en maan en het synchroniseren van het circadiaanse ritme, met een grotere invloed van de nacht op onze geest en ons gestel.

In de tradities van onze voorouders werd deze donkere periode als een heilige tijd gezien. Een tijd van bezinning. De advent en de 13 heilige nachten, ook wel de yule nachten genoemd (tussen Kerst en Driekoningen), zijn traditioneel een mystieke periode, waarin de sluier tussen de zichtbare en spirituele wereld dun is. Met de advent bereiden Christenen zich voor op de geboorte van Jezus, het licht dat in de duisternis komt, en de spirituele “komst” van Christus in het hart en Yule (of Joel) is een oud Germaans en Scandinavisch midwinterfeest dat de winterzonnewende viert en de wedergeboorte van de zon symboliseert. Onze tradities van licht, vuur, en samenkomen rondom kerst getuigen hiervan.

In haar ogenschijnlijke eenvoud getuigt kiemrust hier ook van.

Wat ik leer van de natuur is dat het donker nodig is, net zoals als het licht, maar dat het iets anders van ons vraagt. Een stillere kwaliteit, een luisteren en aanwezig zijn in het moment. Vertragen om beter te kunnen voelen en ons lichaam te laten spreken. Je samen te weten met anderen, ook al zijn ze niet hier. En bovenal een waakzaamheid om het goede te geven, dit keer niet vanuit overvloed maar vanuit liefde. Vergeving schenken als daad van liefde. Nee zeggen vanuit zuiver luisteren. Stilstaan om te ervaren.

In gedachten leg ik mijn kiempjes te ruste.

Ik dek ze toe met een laagje liefde en reservehoop en ik zorg ervoor dat ze werkelijk even stil kunnen vallen tijdens de winterwende.

> Lees verder in Nature’s Theater: ‘Herst – Colors will keep on turning’

> Voor alle verhalen van Nature’s Theater: Overzichtspagina