Oorspronkelijkheid - de Alchemie van de Cocon

Of je nu je baan kwijtraakt of je geliefde, een ernstige ziekte krijgt of op een dag overvallen wordt door paniekstoornissen: het zijn gebeurtenissen die een ontwrichtende werking kunnen hebben. (Oegema, 2011).

We proberen vaak pijn en ongemak krampachtig te voorkomen door het te onderdrukken of in één keer over te stappen naar een nieuwe situatie. We nemen een nieuwe baan, relatie of hobby. Maar hoewel je de crisis hiermee wellicht kunt uitstellen, kun je niet voorkomen dat het uiteindelijk een uitweg vind. Want de pijn, het gemis of het verdriet heeft iets met ons gedaan en dat wil erkend worden.

Het Latijnse crisis betekent keerpunt. Het Griekse krisis betekent onderscheid, beslissing. Maar een crisis is niet alleen de mogelijkheid van een keerpunt, het is een keerpunt in de situatie, in ons leven. De vraag is, kunnen wij ons overgeven aan een besluit dat innerlijk al gemaakt is? Geven wij onszelf de kans dit keerpunt te laten voltrekken?

De tussenruimte leren verdragen.

Het oude werkt niet meer en het nieuwe heeft zich nog niet laten zien. Op die momenten in het leven merk je dat je niet vooruit komt door harder te denken, beter te plannen of eindeloos te analyseren. Alles lijkt om stilte te roepen, rust om dieper te kunnen voelen en terugtrekking uit het uiterlijke leven. Hoewel dit niet altijd even aantrekkelijk lijkt en soms zelf beangstigend is, roept je ziel om de afzondering van een cocon zodat de pijn je kan transformeren.

In veel oude tradities wordt deze fase gezien als noodzakelijk: een tijd van afbraak, van stilte, van niet-weten

Zoals in de symboliek van de veertig dagen tussen dood en wederopstanding (tussen Hemelvaart en Pasen), in de winter voorafgaand aan de lente of in het beeld van de rups die zich ontwikkeld tot een pop voordat hij vlinder wordt. Eerst moet alles oplossen, opnieuw gerangschikt worden en pas dan kan je werkelijk opnieuw opstaan.

In de gesjeesde wereld om ons heen lijkt de tussenruimte soms niet te mogen bestaan. Als het oude niet meer past willen we graag direct iets anders, van de ene baan in de andere, van het ene project naar het volgende, alsof vernieuwing betekent dat je alleen maar een nieuwe vorm hoeft te kiezen. Het nieuwe wordt gepresenteerd als een doorbraak, als de oplossing, als iets groots. Maar wie goed kijkt, ziet dat er vaak weinig verandert. Er is geen echte transformatie. De buitenkant wordt anders gedecoreerd, terwijl van binnen dezelfde patronen blijven bestaan. Het ego neemt het woord, terwijl de ziel zich juist verder terugtrekt.

…maar door het oude werkelijk te laten uiteenvallen. Het was lange tijd een raadsel wat daar in die cocon gebeurde maar met behulp van DNA technieken en MRI scans lukt het steeds beter om het geheim van de metamorfose van vlinders te ontrafelen. En het mooie is dat wij daarvan veel kunnen leren als het gaat om transformatie en het ontstaan van een werkelijk nieuwe vorm.

Laten we ons eens verdiepen in dit ultieme transformatieproces. Om eerlijk te zijn dacht ik lange tijd dat het lichaam van de rups in de cocon grotendeels intact bleef met hier en daar wat aanpassingen en dat het dan vleugels kreeg en hop, de vlinder is klaar. Maar niets is minder waar. En als je nadenkt over het verschil tussen een en rups en een vlinder – bijvoorbeeld hoe ze energie tot zich nemen; blaadjes verteren versus nectar opzuigen – dan besef je wel dat dit geen eenvoudig DIY projectje is. Het is een ingenieus staaltje alchemie.

Een rups leidt een leven dat bol staat van grote veranderingen.

Gedurende zijn leven kan hij wel tot 2500 keer zwaarder worden (vergelijk een pasgeboren mensenbaby met een volwassen mannetjesolifant) en vervangt daarbij zijn uitwendige skelet (exoskelet) wel zo’n 4 of 5 keer.

Voordat hij vervelt is er onder zijn te krappe jas, onder invloed van hormonen, al een nieuwe jas aangemaakt. Het nieuwe skelet wordt gemaakt door een deel van het oude skelet te recyclen waardoor het oude skelet dunner wordt en er uiteindelijk alleen nog maar een broos velletje overblijft. Deze laat hij los, want het dient hem niet meer. De rups is een meester in aanpassen naar groei want de nieuw jas zit niet meteen als gegoten maar is gemaakt met heel veel plooien zodat hij weer verder kan uitdijen.

Wanneer het tijd is en de rups over voldoende inwendig materiaal beschikt om het ombouwproces naar vlinder te starten geven de hersenen een andere combinatie van hormonen af. Dit signaal zorgt ervoor dat de rups niet opnieuw een rupsen-skelet aanmaakt maar dat de pop gevormd wordt. Hiermee komt de levensfase van de rups ten einde. Hij sterft voordat hij sterft.

Nu begint een nieuwe fase. Een fase waarin er aan de buitenkant niets te zien is.

Het lijkt passief, inactief en stil. Maar dit is allemaal schijn. De focus is verlegd naar het innerlijke werk, het ware meesterwerk in ontvouwing.

Binnenin de pop wordt hard gewerkt. Allereerst wordt er gesloopt. Alle bestaande structuren worden afgebroken met uitzondering van een deel van de huid, een paar spieren en zenuwen. Het afgebroken bouwmateriaal wordt niet afgevoerd maar wordt zorgvuldig bewaard en gesorteerd. Dan komen de bouwtekeningen tevoorschijn en de bouwketen verschijnen op de bouwplaats. De bouwketen zijn de hotspots voor de vorming van de nieuwe structuren. De bouwketen worden ‘imaginaire plaatjes’ (droombeelden) genoemd en lagen al die tijd al opgeslagen in het DNA. Nu de juiste omstandigheden zich aandienen – er is rust aan de buitenkant en voldoende materiaal van binnen – worden de droombeelden tot vorm gesmeed. Deze structuren, de imaginaire plaatjes, helpen mee met het bouwen aan het nieuwe uiterlijk van de vlinder.

Zo worden er samengestelde ogen en bij-ogen gevormd , een lange roltong, nieuwe organen en vleugels met schubben en een uniek kleurenpatroon.

Ook wordt er door de imaginale schijven een nieuw exoskelet gemaakt. Deze is veel ingewikkelder dan het exoskelet van de rups omdat het naast een beschermende structuur ook antennes, vleugels, het spijsverteringskanaal én een uniek ademhalingsstelsel met tracheeën (een fijnvertakt stelsel van kleine buisjes met openingen aan de zijkant van het lichaam dat nodig is bij het vliegen) omvat.

Wanneer al het bouwmateriaal op zijn plaats zit, is de vlinder klaar om zich te tonen. Dit gebeurt niet met veel bombarie. Sterker nog, wanneer de pop eenmaal openbreekt is de vlinder nog teer en kwetsbaar. Hij kan ook niet meteen vliegen want zijn vleugels zijn nog nat, zacht en opgevouwen. Hangend aan de pop pompt de vlinder vloeistof uit het lichaam in de vleugels, waardoor ze uitvouwen. Vervolgens droogt en verstevigt hij zijn vleugels door ze rustig te bewegen.

Zo begint ook het verhaal van hoe een oorspronkelijk initiatief ontstaat. Niet met een vastomlijnde vorm, maar met een periode van onzekerheid. Niet met kracht, maar met overgave. Wie in die fase de moed heeft om te wachten, niet meteen naar oplossingen te grijpen of voortijdig uit de cocon te barsten, en in plaats daarvan het proces kan laten gebeuren, merkt dat er iets anders begint te werken. Een beweging van binnenuit. Een richting die niet bedacht is, maar gevonden wordt.

Denk eens aan dit zorgvuldige en ontvouwende proces wanneer je je in een crisis weet of op zoek bent naar iets nieuws terwijl het oude nog smeult. Het oude hoeft niet keihard losgelaten te worden, maar kan gerecycled worden; een nieuwe vorm kan ontstaan uit de oude materialen. In de cocon valt het lichaam eerst uit elkaar, tot een vormloze massa waarin de oude structuren verdwijnen. Pas daarna kan een nieuwe vorm zich vanzelf organiseren, volgens de wetten van de chemie en een orde die besloten ligt in het oeroude DNA. De transformatie wordt uitgerold aan de hand van een logica die door het leven zelf wordt gedragen. Het nieuwe, wat oorspronkelijk is, is altijd eerst teer en kwetsbaar. Hieraan herken je werkelijke transformatie.

Dus juist daar, in die ontspannen overgave, kan iets opstaan dat werkelijk nieuw is. Niet omdat het anders lijkt, maar omdat het van binnenuit geboren wordt. Omdat het jouw weg is — en tegelijk de Weg die al eeuwen in verhalen, symbolen en tradities wordt herkend.

> Lees verder in Nature’s Theater: Universum – Gespiegeld als een

> Voor alle verhalen van Nature’s Theater: Overzichtspagina

(Afbeeldingen: Alfonso Betancourt, Dimitri Heikamp, Quang Nguyen, Bankim Desai, Philip Pilz / Kunst: Odonchimeg Davaadorj)